AKERBELTZ
ARRUIT
ATARRABI - AXULAR
BASAJAUN - ANXO
BEHIGORRI - ZEZENGORRI
EATE
EGUZKI eta ILARGI
ETSAI
GAIZKINE
GAUARGI
GAUEKO
HERENSUGE
INGUMA
IRATXOAK - GORRITXIKIAK
IRELTXUAK
JENTILAK
LAMIAK
MAJU - SUGAAR - SUGOI
MAMURRAK - GALTZAGORRIAK
MARI
MATEO TXISTU
MIKELATS
MIROKUTANA
ODEI
OLENTZERO
ORTZI
SORGINAK
TARTALO - TORTO
Hasiera
LAMIAK
|
Lamiak edo amilamiak erreka zuloetan egoten dira ilea urrezko orraziaz orrazten. Hankak oiloenak bezalakoak izaten dituzte, eta gizakumeak liluratuta lagatzen dituzte. Kostaldean, lamiak gerritik behera arrain dira eta itsaslamia izena dute. Lanean laguntzen diete opari bat ematen dietenei; honela, zubi batzuk lamiek egindakoak dira: Ebraingoa (Bidarrai), Azalaingoa (Andoain), Urkulukoa (Gatzaga), Ligikoa... Gauez egiten dituzte eraikuntzok. |
|
|
Ostadarraren muturrean lamia bat egoten da ilea orrazten, eta eguzkiak bere adatsean joz zabaltzen du ostadarra. Lamia arrak ere badira eta sekulako indarra dute. Gauez trikuharriak egiten dituzte batzuetan, eta etxeetan sartzen dira askotan etxekoak oheratutakoan. Izen desberdinak dauzkate: Maideak, Mairiak, Intxixuak (Oiartzunen), Saindi Maidi (Nafarroa Beherea). |
EGUZKI eta ILARGI
Lurraren alabak dira eta egunero euren ibilbidea egin ostean lurrera joaten dira. Eguzkia edo Ekia Jaungoikoaren begia da, eta Ilargia aurpegia.
Baserri atarietan eguzki lorea jartzen dugu eguzkiaren omenez.
MATEO TXISTU
Apaiz ehiztari hau meza ematen zegoela, txakurrak zaunkaka entzun zituen, erbi bat zebilelako seinale. Meza bertan behera laga eta, eskopeta hartuta, erbiaren atzetik joan zen. Harrez gero hor dabil bere txakurrekin. Ekaitza egunetan txakurrei entzuten zaie, eta haize-boladak daudenean, bera hor dabilen adierazgarria da.
Beste izen batzuk ere badauzka, Juanito Txistularia, Abade Txakurra, Ehiztari Beltza, Errege Salomon...
ARRUIT
Axular eta Mikelatsen beste anaia bat da. Etsairen eskolan ere egon zen.