|
|
A
música
Cando falamos de música na Ulla hai unha referencia
obrigada: a requinta. O uso deste instrumento na bisbarra foi
estudiado por Enrique Montero, quen afirma que ten as mesmas
características físicas e de son que a frauta traveseira
barroca que se tocou en toda Europa en orquestras e grupos de
cámara do século XVIII. Mentres esta se tocaba
no seu rexistro máis grave, na comarca utilizábase
"acompañada sempre de gaitas e na mesma afinación
do punteiro (Do ou Sib), e ademais tocábase a partir da
segunda escala", afirma Montero, o que implica un elemento
diferenciador da música da bisbarra con respecto das lindantes.
Os seus estudios sobre a requinta levárono a saber que
esta frauta se usou en máis lugares de Galicia, como Betanzos
ou Vigo, pero non como requinta, senón como frauta e de
instrumento solista.
As primeiras frautas deste tipo chegaron posiblemente á
orquestra da Catedral de Santiago no século XVIII ou principios
do XIX, e poucos anos despois xa as fabrica Antonio García
de Oca (1820-1872), un artesán de gaitas que viu as posibilidades
deste instrumento para ser tocado xuntamente cunha gaita. Para
Enrique Montero, "aquí e agora naceu a requinta",
que define como "frauta traveseira barroca contralto, afinada
en Fa, tocada conxuntamente coa gaita" e fabricada normalmente
en madeira de buxo, tocando na mesma tonalidade que as gaitas
(Re-Do-Sib), pero nunha oitava superior a elas. Está composta
de cinco partes e na final ten unha chave.
A arte de Antonio García foi continuada polo seu fillo
Xaquín García (1856-1934); o xenro deste, Xaquín
Espiño García, (1920-1976) e o fillo deste último,
Xaquín Espiño Martínez, quen, cando Montero
escribiu o seu libro, seguía construíndo gaitas
e requintas.
En Berres, máis abaixo do pazo de Oca, nunha antigua escola
unitaria, tamén segue a fabricalas hoxe en día
Carlos, un artesán que ademais fai xarras de vimbio e
outras frautas. A requinta é empregada na actualidade
por algúns grupos que fan música tradicional, como
Durindaina.
O nome de requinta, para Enrique Montero, pode vir de que esta
frauta se tanxía na oitava superior á da gaita,
á que acompañaba, e para os gaiteiros "requintar"
significa subir á segunda escala do punteiro.
O autor sinala no seu libro numerosos grupos de gaitas de comezos
de século que empregaban a requinta en toda a comarca
e inclúe ó final unha serie de partituras das que
damos a continuación o nome: Miña Santiña
(Irmáns Lamas, Calo, Teo), Minguiños (Irmáns
Lamas, Calo, Teo), Muiñeira de Vedra, Pasodobre (Carcacía,
Padrón), Rumba de Carcacía, A contiña (Albín,
San Salvador de Camanzo, Vila de Cruces), Vals de Berres (A Estrada),
Vals de Sarandón (Vedra), Pasacorredoiras de Albín,
Muiñeira de Carcacía, Pasodobre de Carcacía
e Muiñeira de Berres.
Outro instrumento tradicional é o charrasco, empregado
habitualmente na primeira metade deste século durante
o Antroido. Basicamente, é unha vara de madeira na cal
se insertan variñas de diferente tamaño perpendicularmente
a esta, e nestas variñas van pequenos aros de metal como
os das pandeiretas. Desde a parte superior do charrasco ata a
metade aproximadamente van uns aramios como se fosen os dun instrumento
de corda. O charrasco faise soar batendo coa punta da vara no
chan, ó tempo que outra vara dentada se desliza por riba
dos aramios, como se se estivese tocando un violonchelo, por
exemplo.
Outros charrascos, en lugar de levar pequenas variñas
insertadas na vara, dispoñen na parte superior desta dun
marco de madeira no que se enganchan os aramios, e pódense
facer soar petando coa vara no chan ou cunha variña sobre
os ferros.
Alejandro de Pereiro amosa unha antiga
frauta de seis buratos en San Miguel de Sarandón. (c)
D. Janeiro 1999
Música contemporánea
Polo que se refire a música non tradicional, debemos citar
a celebración periódica no concello de Vedra do
Festival Vedra-Rock, organizado pola asociación Crazy
Cabezas, e que ten como un dos seus obxectivos principais a promoción
dos grupos galegos.
Nos catro concellos que estudiamos naceron durante a década
dos oitenta e noventa grupos de pop e rock, que tiveron distinta
fortuna, sen chegar ningún deles polo momento a converterse
nun fenómeno de vendas. A música folk está
representada por grupos como Árdelle o Eixo (Santa Cruz
de Ribadulla) ou Dríade (San Xoán de Calo).
Hai así mesmo numerosos grupos folclóricos, que
coas bandas de música e os grupos de pop e rock contribúen
a animar as festas na comarca e fóra dela. Pódense
encontrar moitos deles na lista de asociacións que ofrecemos
neste volume.
A mediados de 1999, o grupo Xamaraina, do concello de Teo, sacou
á luz o seu primeiro disco, "Son". Un disco
no que achega non só a música, senón as
letras de composicións tradicionais de varios puntos de
Galicia, entre eles e preferentemente o propio concello teense.
Así, encontramos pezas como o pasodobre dos Lamas, a muiñeira
e jota de Cacheiras, pasodobre, jota e rumba dos Lamas, ou a
muiñeira dos Enxebres de Cacheiras.
Na ponte de Xirimbao
Neste apartado pretendemos tamén dar a coñecer
música creada na Ulla ou relacionada con ela. O primeiro
tema que incluímos titúlase "Na ponte de Xirimbao"
e pertence ó disco "Naturalmente"do grupo Muxicas.
Nós ofrecemos só o primeiro minuto, aínda
que a duración desta composición de Magoia Bodega
é de 2'55''. Xirimbao é un lugar do río
Ulla cruzado por unha ponte colgante.
Pulse aquí para escoitar "Na
ponte de Xirimbao"
Ponte de Xirimbao vista desde a beira
estradense. (c) A. Tarrío 1999
Escríbanos a comarca_da_ulla@hotmail.com
© A Ulla, Comarca Virtual 1997-2002. Tódolos dereitos
reservados.
|
